ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), tip 1 narkolepsisi bulunan bireylerde gündüzleri kontrol edilemeyen uyku ataklarına neden olan rahatsızlık için beynin doğal uyanıklık sistemini doğrudan harekete geçiren ilk ilacı onayladı. Uzmanlar, bu yeni tedaviyi “beynin ışık düğmesine basılması” olarak tanımlıyor ve bunun yalnızca bir uyku bozukluğu ilacından fazlası olabileceğini belirtiyor. Gelişmeyi heyecan verici kılan nokta, oreksin sisteminin yalnızca uyanıklık değil, aynı zamanda dikkat, motivasyon ve beynin ödül mekanizmalarında da rol oynamasıdır. Bu sebeple, oreksin sistemine yönelik ilaçların gelecekte farklı hastalıklarda kullanılma potansiyeli araştırılıyor.

Tip 1 narkolepside beynin uyanıklığını sürdüren oreksin sisteminin yeterince aktif olmadığını ifade eden İstinye Üniversitesi Gaziosmanpaşa Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Sena Aksoy, bu hastalığın yalnızca “aşırı uyuma” ile sınırlı olmadığını dile getirdi. Aksoy, “Birey sadece ‘çok uykulu’ hale gelmez; uyku ile uyanıklık arasındaki sınırlar belirsizleşebilir. Gün içinde kontrol edilemeyen uyku atakları görülebilir. Ayrıca gülme, heyecan ya da şaşırma gibi hislerle aniden kas tonusu kaybı yaşanabilir; bu duruma katapleksi denir” şeklinde konuştu.

Şimdiye kadar uygulanan tedavi yöntemlerinin genellikle gündüz aşırı uyku halini azaltmaya ve katapleksi gibi semptomları kontrol etmeye odaklandığını belirten Aksoy, yeni ilacın ise hastalığın kökenindeki oreksin sistemini doğrudan hedef aldığını vurguladı. Aksoy, “Bu yeni yaklaşımı ‘daha güçlü bir kahve’ ya da sadece yeni bir uyanıklık ilacı olarak değerlendirmek hatalı olur. Amaç, hastalık sebebiyle yeterince etkili olamayan doğal uyanıklık sistemini desteklemektir” ifadelerini kullandı. Ayrıca tedavinin hedefinin sağlıklı bireyleri sıradan bir şekilde daha fazla uyanık tutmak değil, hastalık nedeniyle bozulmuş olan doğal uyanıklık sistemini güçlendirmek olduğunu sözlerine ekledi.

• Japonya merkezli bir ilaç firması tarafından geliştirilen bu yenilikçi tedavinin farklı hastalıklar üzerindeki etkileri de incelenmekte. Oreksinin beyindeki dikkat, motivasyon ve ödül mekanizmalarındaki rolü nedeniyle bu sistemi hedef alan ilaçların DEHB, depresyon, bağımlılık ve uyku apnesi gibi durumlarda kullanılıp kullanılamayacağı araştırılıyor. Ancak bu çalışmalar henüz başlangıç aşamasında bulunuyor. Dr. Sena Aksoy, “Bu ilaçların gelecekte daha geniş bir hasta grubunda kullanılma potansiyelini söylemek için erken; fakat beynin doğal uyanıklık sistemlerinden birine doğrudan etki eden bir ilaç grubunun klinik pratiğe girmesi, uyku tıbbında önemli bir değişimin başlangıcı olabilir” diye belirtti.