Yemeklere kattığı lezzetin yanı sıra, dünyanın en eski ve en popüler baharatlarından biri olan zerdeçal, sağlığımız üzerinde gerçekten de olumlu etkiler yaratabilir mi?

Güney Asya mutfağının yaygın olarak kullandığı bu baharatla ilgili olarak uzmanlaşmış gıda araştırmacısı ve podcast sunucusu Ragini Kashyap, “Ailem Pencap kökenli ve zerdeçalsız bir yemek düşünmek benim için imkansız,” diyor.

Yaklaşık 30 farklı türü bulunan zerdeçal, Asya, Afrika ve Güney Amerika mutfaklarında sıkça yer alıyor.

Ayrıca, Güney Asya diasporası sayesinde doğuda Bali ve Fiji gibi Pasifik adalarına, batıda ise Karayipler’e kadar geniş bir coğrafyada tanınır hale geldi.

‘GÜÇLÜ MESAJLAR’

Kashyap, zerdeçalın tarihi metinlerde 2.500 yıl öncesine kadar uzandığını belirtiyor.

Güney Asya’da yaygın olarak kullanılan zerdeçalın antiseptik ve iltihap önleyici özellikleri olduğuna dair derin bir inanç mevcut.

Şu anda Dubai’de yaşayan Kashyap, “Hastalandığımda aklıma gelen ilk şeylerden biri bu oluyor ve bana oldukça huzur veriyor. Bir yönüyle teselli kaynağı, diğer yönüyle ilaç niteliğinde ve aynı zamanda nostaljik,” diye ekliyor.

Hindistan’da zerdeçal, yüz güzelleştirici macunların kullanıldığı Haldi töreninin de önemli bir parçasıdır.

Bugün Batı’daki tüketicilerin bu eski inançlara olan ilgisi nedeniyle satışlar hızla artış gösteriyor.

Zerdeçal genellikle sağlık yararları olduğuna inanılan kurkumin bileşiğini içermektedir. Kurkumin takviyeleri; kemik ve eklem sağlığını desteklemekten bağışıklık sistemini güçlendirmeye kadar birçok alanda faydalı olabileceği iddiasıyla pazarlanmaktadır.

Kashyap, popülaritesinin büyük ölçekte sosyal medyada paylaşılan olumlu deneyimlerden kaynaklandığını ifade ediyor.

“Yaklaşık bir milyar insanın büyük bir kısmı zerdeçalın pek çok şeyi düzeltebileceğine güçlü bir şekilde inanıyorsa bu dünyaya iletilen önemli bir mesajdır,” diyor.

“Eğer buna lobi faaliyetlerini, takviye şirketlerini ve benzeri unsurları da eklerseniz ortaya çok güçlü mesajlar çıkıyor.”

‘EN KÖTÜ KİMYASAL YAPI’

Bununla birlikte zerdeçalın faydaları hakkında şüpheci görüşler de mevcut.

ABD’nin Minnesota eyaletinde çalışan kimyager Dr. Kathryn Nelson, kurkumin üzerine yazılmış 100’den fazla araştırma makalesini inceleyen bir çalışma gerçekleştirdi.

“İddialar her şeyi yapabileceği yönünde ama gerçekte muhtemelen neredeyse hiçbir etkisi yok,” diyor.

Dr. Nelson’a göre zerdeçalla ilgili sorun, karmaşık kimyasal yapısında yatıyor. Bu madde son derece reaktif olup testlerde yanıltıcı sonuçlar verebilir; yani işe yarıyormuş gibi görünse de gerçekte öyle olmayabilir.

Ağız yoluyla alındığında vücudun sadece çok küçük bir kısmının emildiğini ifade ediyor. Bu nedenle birçok kişi bunun üstesinden gelmek için zerdeçalı karabiberle birlikte tüketmektedir.

Dr. Nelson zerdeçalın kimyasal yapısını “Yararlı bir ilaç üretmek için en elverişsiz kimyasal yapılardan biri” şeklinde tanımlıyor.

‘HAYAL KIRIKLIĞINA UĞRADIK’

Zerdeçal onlarca yıldır detaylı şekilde inceleniyor ancak elde edilen sonuçlar sıklıkla çelişkili; ayrıca çalışmaların kalitesi değişkenlik gösteriyor.

Kanada’nın Ontario eyaletindeki London Health Sciences Centre’da böbrek hastalıkları uzmanı Prof. Amit Garg ise zerdeçalın faydalarını savunan birçok çalışmanın insanlar üzerinde gerçekleştirilmediğini belirtiyor.

Kendisi ve meslektaşları bugüne dek iki büyük çalışmaya imza attılar. İlk çalışma kurkuminin aort anevrizması onarımı geçiren bireylerde böbrek hasarını ve iltihabı önleyip önleyemeyeceğini incelemek amacıyla gerçekleştirildi fakat 600 hastanın yer aldığı araştırmada herhangi bir olumlu etki gözlemlenmedi.

Daha sonra böbrek hastalığı olan kişilerde daha küçük boyutlu bir kurkumin mikropartikülünü deneyerek bunun böbrek sağlığını iyileştirip iyileştirmediğini ya da hastalığın ilerlemesini durdurup durdurmadığını araştırdılar ama bunda da geçerli olduğunu gösteremediler.

“Kurkuminin işe yaramadığını göstermek amacıyla başlamadık. Araştırmaya açık fikirli yaklaşmayı hedefliyorduk; bu yüzden hayal kırıklığına uğradık,” diyor.

Peki özellikle Hindistan’da binlerce yıldır tıbbi amaçlarla kullanıldığına dair geçmişi nasıl açıklayabiliriz?

Prof. Garg’a göre doğal olarak bulunan tek bir bileşiği organik maddeden ayrıştırarak ilaca dönüştürmeye çalışmak ile tüm organik maddeleri yemeklerde kullanmak ya da cilde uygulamak arasında net fark vardır.

Peki uzmanlara göre pahalı takviyelerin değeri var mı?

Prof. Garg maliyetin yanı sıra bunların etkinliğini kanıtlayacak yeterli delil olmadığını vurguluyor ve doğal sağlık ürünlerinin diğer ilaçlarla aynı düzenlemelere tabi olmadığını hatırlatıyor.

“Kesinlikle açık fikirli olabiliriz fakat belirli bir etkinin var olduğunu söylüyorsak bunun yüksek kaliteli kanıtlara dayanması gerekir,” diyor.

Aynı zamanda insanların zerdeçalı yemeklerinde kullanmalarında hiçbir sakınca görmediğini de ekliyor:

“Zerdeçalı yemeklerine katmayı sevenlerin buna devam etmelerini öneriyorum.”